Tarihe Karışan Cami ve Mescitler

Zaman içinde kaybolup giden ve arkasında isminden başka iz bırakmayan eserler.

16
Görüntülenme

Yakın zamana kadar zar zor ulaşan mescitlerden, satılarak yok olanlar;

Alipaşa Mescidi

Cedid (Semiz) Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır. Çatısı ahşap olan camii’nin, kışın abdest almak için ateşle ısınan muslukları bulunduğunu Ahmet Bâdi Efendi aktarmaktadır.

Yapıldığı tarihte Ali paşa yakınında iken, günümüzde ise Ali Paşa çarşısı orta kapısından çıkınca karşı taraftaki tuvaletlerin üst yanındadır.

Bu arsa, 1941 yılında 3 numaralı kararla metre karesi 20 Kuruştan Ahmed Oğlu Ali Ertüfekçi’ye satılmıştır.

Berkukağa Mescidi

Berkuk’un sözlük anlamı” Şeftali,kayısı,zerdali” demektir. Mescit, Kıyık’ta yaptırılmıştır. Mescidin bulunduğu bölge, aynı adla anılan bir mahalle varmış. Zamanında minaresiz ve çatısı ahşap bir mescit olarak yapılmıştır.

Haziresinde Dar-ül hadis Müderrisi Emir Hüseyin Çelebi ile 1475’te vefat eden Abdullah adlı biri gömülüymüş.

Mescit arsası bir tecavüzle karşı karşıya kalmış. Nalbant Ali Ağa adında biri, evinin bahçesini mescidin hazire yöndeki duvarına kadar sınırlandırmış ve arsayı işgal etmiş.

Bu mescit ve arsası, 78 Numaralı kararla 28 Eylül 1940 tarihinde satılığa çıkarılmıştır.

Derviş Ağa (Helvacı Baba) Mescidi

Kim tarafından ve hangi tarihte yaptırıldığı bilinmemektedir. Taşlık Cami civarında, Araplar Mezarlığı kenarında, çatısı ahşap küçük bir mescit olarak yaptırılmıştır. Terkedilmiş ve harap olması nedeniyle 1917’de yıkılarak ortadan kaldırılmıştır.

Bu isimle satılığa çıkarılan mescid, Helvacı Baba mescididir. 118 numaralı ve 8 Teşrinisani 1937 tarihli “Derviş Abi mescidinin harab ve tehlikeli durumda olması hasebiyle satılması” hakkında infaz olunmuş; 1937 de 123 numaralı kararla 100 liraya eski keresteci Ali oğlu Mehmede satılmıştır. 78 no’lu kararla 28 Eylül 1940 tarihinde de arsasının temliken satılmasına karar verilmiştir.

Sinan Bey Mescidi

Badi Efendi bu caminin Sinan Bey adında biri tarafından yaptırıldığını ve tek minaresi olduğunu yazmaktadır. Çevresinde Ak Mescit adıyla bilinmektedir. 1877-78 Rus İşgalinde yıkılmıştır.

15 Eylül 1938’de 60 numaralı kararla cami, 296 liraya tüccar
İrfan Sağlam’a satılmıştır.

Emir Hüseyin Mescidi

Yeni İmaret’ten Yıldırım’a giden yol üzerinde duvarları kâgir, çatısı ahşap, kiremit döşeli ve bir minareli mescittir. Sahibi Emir Hüseyin adında bir zat olup, yapılış tarihi bilinmemektedir.

Cami ve minaresi devrin en güzel bir örneğidir. Minaresi tuğla taş karışımı olan bu cami içinde, 1920’li yıllarda ibadet yapıldığı araştırmacılar tarafından belirtilmektedir.

Eskici Hamza Mescidi

Bostanpazarı güzergâhında Abdullah Hamanın civarında olan mescidi, Araştırmacılar dört tarafı ve çatısı ahşap; minaresi olmayan küçük bir mescit olarak tanımlamaktadırlar.

Arsası, 1940 yılında metre karesi 25 kuruştan, 87 numaralı kararla, Musevi Bohur’a satılmıştır.

Hacı İslam Mescidi

Rifat Osman bu mescidin Medrese Ali Bey mahallesi civarında ve Hacı İslam Mahallesinde olduğunu belirtiyor. Bu mahalleyi Hacı İslam kurmuştur. Halk arasında Soğuk Çeşme Mescidi olarak isim yapan bu mescidin “çatısı ahşap, kiremit döşeli ve bir minareli harap” olduğunu konuya ilişkin kaynaklarda anlatılmaktadır.

Köprüce bayırındaki bu mescidin diğer ismi, Soğuk çeşme mescidi’dir. 1926 da 280 numaralı kararla “Müşrif-i harab Hacı İslam mescidi ile meşrutası enkazı 120 lira muhammen bedelle müzayedeye konulmuştur.

288 numaralı kararla 1926 da 230 liraya satılmıştır.
28 Eylül 1940 da 78 numaralı kararla arsası satılığa çıkarılmıştır.

Hadım Balaban Mescidi

Hadım Balaban Mescidi de adıyla anılan mahallesinde yapılmıştır. Bu mahalleyi II. Bayezit döneminin ileri gelenlerinden ve saray adamlarından Hadım Balaban kurmuştur. Mahallede yaşayanların tümünün Müslüman olduğunu tarihi belgelerden aktarılmaktadır.

Badi Efendi’de iki “Hadım Balaban Mescidi” görülür ki; burada adı geçen kişiye satılmış olanı “Hatice Sultan Sarayı Sokağı iki numara” adresiyle verilir demektedir.

Mescidin bulunduğu sokak Hatice Sultan Sarayı Sokağı yerinde eskiden bir saray bulunduğu bilinen ye sonradan arsasına Askeri İdadi okulu {Askeri Lise) yapılan ve günümüzde Harbiye Kışlası olarak askeri hizmet veren yere, Selimiye Caddesinden sapan bir sokaktır.

Mescit; caddeden ayrılan sokağın köşesindeydi, çatısı ahşap ve tuğladan bir minareli olarak yapılmıştır.

Hemen Selimiye’nin bitişiğindeki konumuyla, mimari kıymeti bulunmadığından ve “köhne, yıkılmaya yüz tutmuş” görüntüsüyle, yerinde bırakılması uygun olmayan” bir yapı durumda kalmıştır.

1928 yılında Keresteci Hasan oğlu Mehmet’e 200 liraya satılmıştır.

Hacı Hallaç Camii (Seyfullah Bey Mescidi)

Son yıllarda adı daha çok Bostanpazarı olarak kullanılan alanın Hasan Sezai Dergahı ile son bulan (ve eski yıllarda Kasım Paşa camii ile Tunca kenarlarını kapsayan) bölümüne Süleymaniye Küçükpazarı denmekteydi. Buradan itibaren Kirişhane’yide kaplayan yörenin Hacı Hallaç Mahallesi sınırlarında olduğunu düşünebiliyoruz.

Ancak araştırmacılar Edirne Mahalleleri adlı çalışmasında mahalleye ilişkin şu bilgileri vermektedir: Bu mahalle Hakkaş Hacı adında biri tarafından kurulmuş ve Bâdi Efendi’nin 1529 kayıtlarında da adı (Süleyman Paşa Odaları Mahallesi) olarak geçmektedir. Mahalle halkı 1890’larla Müslümanlardan, 1920’lerle Musevilerden oluşmuş.

Diğer yandan camiyle ilgili ilginç bir bilgi Bâdi Efendi’den gelmektedir ve bu bilgiyle Feytullah Bey Mescidi bahçesinde bir zamanlar medrese bulunduğu anlaşılmaktadır. öğrenmekteyiz.

Haziresinde ki medresesi 1335 te yıktırılan bu camiin son cemaat mahalli enkazının müzayedeye ile satışı hakkındaki 508 numaralı ve 28 Haziran 1927 tarihli karardan, 531 numaralı kararla vazgeçilmiştir.

23 Kanunusani 1928 de verilen 639 numaralı kararla, Kirişhanede Hacı Hallaç mahallesinde harab camii enkazı satılığa çıkarılmış ve 13 Şubat 1928 de 649 numaralı kararla 137 lira bedelle satılmıştır.

Yok Olan Mescitler

Yahşi Fakih Mescidi
Sultan I. Murat döneminde, Yahşi Fakih tarafından yaptırılmıştır.

Hacı Doğan Mescidi
Yıldırım Bayezid döneminde, Kaleiçi’nde adıyla anılan mahallede yaptırılmıştır.

Seferşah Mescidi
Yıldırım Bayezid döneminde, Yıldırım ve eski imaret arasındaki Hacı Sarraf mahallesinde yaptırılmıştır.

Ahi Hasan Mescidi
Çelebi Sultan döneminde, Ahi Hasan mahallesinde yaptırılmıştır.

Tur Paşa Hatun Mescidi
Çelebi Sultan döneminde, hıdırlık civarında yaptırılmıştır.

Hadım Balaban Mescidi
II. Murat döneminde, Selimiye civarında Hatice Sultan sokağında yaptırılmıştır.

Şahabeddin Paşa Mescidi
II.Murat döneminde, Yenisaray yakınında yaptırılmıştır.

Beyce Mescidi
II. Murat döneminde, Beyce mahallesinde (şimdiki Beylerbeyi caddesi Sıkça Murat mahallesi) ahşap çatılı ve tek minareli yaptırılmıştır. 1691 yılında tamirat görmüştür.

Baba Timurtaş Mescidi
II. Murat döneminde Baba Timurtaş tarafından 1441 yılında, bugün kü Üç Şerefeli Camii’nin bahçesinde yaptırılmıştır.
1914 yılında yıktırılmıştır.

Bezirci Hatun Mescidi
II. Murat döneminde Şah Melek Paşa’nın hanımı Bezirci Hatun tarafından Mihal Bey mahallesinde ahşap çatılı olarak yaptırılmıştır.

Dar’üs Siyade Mescidi
II. Murat döneminde Ayşe kadın semtinde yaptırılmıştır.

Hacı Bedreddin Mescidi
II. Murat döneminde Kale içinde yaptırılmıştır.

Hacı Ahmet Mescidi
II. Murat döneminde bugünkü Tahtakale hahamı bitişiğinde yaptırılmıştır.

Fazlullah Paşa Mescidi
Da’r-üs Siyade mahallesinde (bugünkü Belediye’nin arka tarafı) Sultan Tabibi Fazlullah paşa tarafından ahşap çatılı tek minareli olarak yaptırılmıştır.

Hadım Balaban Mescidi
II. Murat döneminde bugünkü Selimiye civarında Hatice Sultan sokağında yaptırılmıştır.

İbrahim Bey Mescidi
II. Murat döneminde bugünkü Eski Camii ile Üç Şerefeli arasında 1411 yılında Gazi İbrahim bey tarafından yaptırılmıştır. Edirne’nin en eski mescitlerindendir.

Kavaklı Mescidi
II.Murat döneminde bugünkü Süleymaniye Küçükpazar’da Hadım Şahabeddin Paşa tarafından yaptırılmıştır.

Mezit bey Mescidi
II. Murat döneminde Sultan Selim Camii civarında yaptırılmıştır.

Naip Hoca Mescidi
II. Murat döneminde şimdiki Yıldırım Camii civarında yaptırılmıştır.

Sinan Bey Mescidi
II. Murat döneminde şimdiki Yıldırım Camii civarında yaptırılmıştır.

Şah Melek Paşa Mescidi
II. Murat döneminde bugünkü Horozlu Hanı civarında yaptırılmıştır.

Şerbetdar Hamza Mescidi
II. Murat döneminde bugünkü Ayşe Kadın Hanı civarında yaptırılmıştır.

Muslihüddin Mescidi
II. Murat döneminde Debbağ Halil mahallesi civarında yaptırılmıştır.

Tahtakale Mescidi
II. Murat döneminde Tahtakale Hamamı civarında yaptırılmıştır.

Umur Bey Mescidi
II.Murat döneminde bugünkü Menzilahırı caddesi civarında yaptırılmıştır.

Veliyüddin Mescidi
Şair Ahmet Paşa’nın babası olan Veliyüddin Efendi tarafından, II. Murat zamanında yaptırılmıştır.

Zen-i Saruca Mescidi
Saruca paşanın hanımı Gülçiçek Hatun tarafından, II. Murat döneminde, ahşap çatılı ve tek minareli olarak, bugünkü Kirişhane semtinde yaptırılmıştır.

Attar Hacı Halil Mescidi
Fatih döneminde Kaleiçinde yaptırılmıştır. Taş kitabesi Edirne müzesindedir.

Emir Şah Mescidi
Fatih döneminde Emir Şah tarafından, ahşap çatılı olarak Emir Şah mahallesinde yaptırılmıştır.

Hacı İlyas Mescidi
Fatih döneminde Yelli Burgaz caddesinde yaptırılmıştır.

Hacı Kemalüddin Mescidi
Fatih döneminde Horozlu bayırında yaptırılmıştır.

Hamza Bin Gazi Mescidi
Fatih döneminde Şeyh Muslihüddin Mahallesinde yaptırılmıştır.

Hoca Hayreddin Mescidi
Fatih döneminde Mahmut ağa mahallesinde yaptırılmıştır.

Hoca Ömer Mescidi
Fatih döneminde Kaleiçinde Hoca Ömer tarafından ahşap olarak yaptırılmıştır.

Mahmutağa Mescidi
Fatih döneminde Mahmutağa mahallesinde ahşap çatılı tek minareli olarak yaptırılmıştır.

Molla Fahrüddin Acemi Mescidi
Fatih döneminde Topakapı caddesinde yaptırılmıştır.

Mustafa Efendi Mescidi
Fatih döneminde Tunca nehri kenarında yaptırılmıştır.

Selçuk Hatun Mescidi
Fatih döneminde Yıldırım civarında yaptırılmıştır.

Hacı İlyas Mescidi
Fatih döneminde Yelli Burgaz caddesinde yaptırılmıştır.

Veled-i Veliyüddin Mescidi
Fatih döneminde Veliyüddin Zade Şair Ahmet paşa tarfından bugünkü Muradiye’de çatısı ahşap olarak yaptırılmıştır.

Ali Bey (Külah-Düz) Mescidi
II. Bayezid döneminde Ayşe Kadın semtinde yaptırılmıştır.

Abdullah Çelebi Mescidi
II. Bayezid döneminde Kirişhane semtinde yaptırılmıştır.

Zehr-i Mar Mescidi
1548 yılında donanma komutanı olan Zehr-i Mar Mehmet bey tarafından,ahşap çatılı ve tek minare olarak taş odalar mahallesinde yaptırılmıştır.

Vize Çelebi Mescidi
Eskiden Uzun Kaldırım diye bilinen, Vize Çelebi mahallesinde ahşap çatılı ve tek minareli olarak yapılmıştır. Ünlü şair Hayali Bey bu mescit alanında bulunan çeşme yanında gömülüdür.

Hoca Hayreddin Mescidi
Fatih Sultan Mehmet’in hocası olan Hoca Hayreddin tarafından ahşap çatılı olarak yaptırılmıştır.