Enderun Meydanı ve Yapıları

44
Görüntülenme

Saray halkı tarafından “Çeşme meydanı” da denilen “Enderun-u hümayun” meydanı veya “Enderun Taşlığı” Kum Meydanı’nın kuzey bölümü ile “Valide taşlığı” meydanının güneyinde doğudan batıya doğru uzanırdı. Meydanın güney doğusuna Kum kasrının engelli bahçesi ortada Cihannüma Kasrı (Kasr-ı padişahi) ve batıda Akağalar dairesi isabet ederdi. Meydan tamamen yontma taş döşeliydi. Enderun meydanının kuzey cephesinde birbirine benzer fakat büyüklüleri farklı üç koğuş bulunurdu.

Aynı yönde bulunan bu koğuşlardan “hazineli koğuşu” meydanın şark tarafında 40 m boyunda ve 10 m genişliğinde duvarları kâgir ve çatısı kurşun kaplıdır. Koğuşun önünde 3-4 m genişliğinde çeşitli sütunlara dayanan ve aynı şekilde çatısı kurşun kaplı bir dehliz vardı.

Her koğuşun içinde ahşap merdivenli tavan aralıkları, bir kurnalı hamamı ve iki katlı, yönetici daireleri bulunurdu. Hazineli koğuşunda giyimbaşı, Seferli koğuşunda cameşuy (Çamaşırcı) başı, kilerli koğuşunda peşgirbaşı koğuşların yöneticileri idi.

Hazineli koğuşuna 40 m boyunda, 9 m genişliğinde kilerli ve bunun bitişiğinde de 50 m uzunluğunda, 9 m genişliğinde seferli koğuşu vardı. Meydanın doğu tarafında her koğuşu özel ve bölüm bölüm çatılar altında abdesthaneler ile türlü türlü çeşmeler ve bitişiğinde kahve ocağı denilen bir teneffüs yeri bulunurdu.

Kuşhane matbahı (Kuşhane Mutfağı)

Padişahlara özel hazırlanan yemekler günde üç defa olmak üzere, Haremde Valide Sultan dairesi mutfağından takdim edilmesi usulden ise de genellikle padişahların yemekleri kuşhane mutfağında hazırlanırdı. Mabeyn kapısı denilen dışa açılan tarafında 11 m uzunluğunda 10 m genişliğinde çatısı kurşunlu kâgir bir binaydı. Zemin mermer kaplama olup tekparça mermerden yapılmış hazineli çeşmesi vardı. Sebze ve meyve gibi yiyecekleri temizlemek için mermerden tezgahlar bulunurdu. Eski zaman işi büyük kemerli ocağı olmadığından yemeklerin kömür mangallarında pişirildi. Mutfağın dışında tam karşıda 22 m uzunluğunda 5 m genişliğinde aşçılara özel ek bir yapı vardı.

Hünkâr camii

Mabeyin kapısı denilen harem dairesinin dış kapısına ve kuşhane mutfağına yakın 20 m uzunluğunda ve 10 m genişliğinde duvarları kagir ve ahşap çatısı kurşun kaplı “Hünkâr camii” veya “Mabeyin camii” denilen bir cami vardı. Demir parmaklıklı ve ahşap pancurlu ve yüksek katlarında havalandırma camları olan 10 pencere ile aydınlatılmış, içinde merdiveni mermerden ve mermer sütunlara dayalı Sultan Mahfili vardı. Caminin minaresi olmayıp arz odasına bakan köşesinde bir kaç basamaklı sed halinde bir ezan okuma yeri bulunurdu. Padişahların 5 vakit ibadetlerini, hizmetçileri ve korumaları ile birlikte bu camide yerine getirmeleri saray geleneklerindendi.