Saray-ı Atik (Eski Saray)

32
Görüntülenme

Edirne’nin fethinden dört yıl sonra Sutan I. Murad tarafından o zaman ki şehrin (Kaleiçi’nin) bir kilometre kuzey doğusunda, kuzey ve doğu vadilerine hakim bir tepede şimdi Sarı bayır veya Muradiye bayırı denilen yerde sarayın inşasına başlanılmış ve 1365 (H.767) yılında saray inşaatı tamamlanmıştı.

Evliya Çelebi, Seyahatnamesinde Saray-ı Atik’i şöyle tanımlar:

“Edirne şehrinde selâtin-i Osmaniye sarayları önceleri Kavak meydanı denilen yerde bina olunan (ESKİ SARAY) Edirne fatihi Gazi Murad Hüdavendigâr’ın Edirne fethinden sonra yaptırdığı ilk binadır. Sonraları bu saray Çelebi Sultan Musa İbn-i Yıldırım Bayazıd Han genişletmiş olup kale örneği taş bina çok güzel bir saraydır ki uzunluğu beş bin adım olup kare şeklinde bir mihman saray-ı Sultanidir. Duvarlarının yüksekliği 20 ziradır(15 metre). Kuzey yönünde Bab-ı Hümayun vardır.

Kanuni Sultan Süleyman Han Macaristan seferlerin çıktığından bu sarayı ve yeniçeri odalarını imar edip 40.000 yeniçeriyi ve saray hizmetinde kullanılan 3.000 içoğlanı yerleştirdi. Bunları Yüce Divanıhane-i Aliler, Has Oda, Büyük ve küçük Hazine, Doğancılar , Seferliler odaları inşa ettirdi. Lakin havası, yüksek bir yerde olmakla beraber güzeldir. Yapılışı H.767/M.1365 yılıdır. Eski bir yapı olmakla beraber burada yetişen ve terbiye edilen iç oğlanları üç senede bir derecelerine göre saray hizmetine girerler. İşte Edirne Eski (Saray-ı Atik) böyle bir yerdir”

Ahmet Badi Efendi Riyaz-i Belde-i Edirne adlı eserinde:

“Edirne Fatihi Sultan I. Murad’ın H.767 senesinde inşa emri verip, sarayın H.770 senesinde bitirildiği Nuhbet-üt tevarih adlı eserde belirtilmekte ayrıca Enis’ül Müsamirin’de sarayın Sultan II. Selim emri ile yıktırılıp yerine caminin yapılmasına karar verildiğini Selimiye caminin yanında yer alan “Sultan Selim Hamamının ” diğer isminin “Saray hamamı” olmasının sebebini daha önce burada sarayın olduğundan saray yıkıldıktan sonra ise saray hamamına gerek kalmadığı için çarşı hamamı olarak anıldığı rivayet edilir” diyerek Ahmet Badi efendi iddia eder.

Bu iddiayı doğrulamak ve gerçeği tespit edebilmek için efendinin güvenilir bir esere başvurulcaktır :

İlk olarak: Edirne’de memur olarak bulanan Dayezade Mustafa efendinin H.1165 tarihinde kaleme alıp Topkapı Sarayı Revan Kasrı kütüphanesinde bulunan “Risale-i Selimiye” adlı eserinde camii şerifin, Sultan II. Selim’in emriyle yıktırılan Sary-ı Atik (Eski Saray) tedbiran kışlaları arsasına inşa edilmiştir.

İkinci olarak: Bu tarzda bir hamam Tedbiran ve Bostaniyan gibi askeri kalabalık kısmına yakışır; hususnu dikkate alırsak Gulaman-ı Hassa’yı barındıran bir sarayı yıkmanın ne gereği vardır.

Üçüncü Olarak: Sultan Selim Camii H. 982 tarihinde inşa edilmiş olup, Evliy çelebi ise H. 1063 tarihinde Edirne’ye gelmiştir. Saray-ı Atik’i ziyaret etmiş olmasını dikkate alarak Saray’ın Sultan Selim Camii arsasına inşa kılındığı iddiasını gözden geçirilmesi gerekir.

Saray-ı Atik’in Sultan III. Ahmet zamanında oturmaya müsait olmadığı, Damat İbrahim Paşa’nın Sultana Sofya’dan yazdığı mektuptan anlaşaılmaktadır. Bu mektubunda Damat İbrahim Paşa Saray-ı Cedid-i Amire’nin kapalı olduğundan ve Buçuktepe veya Hazırlık Saraylarında kalabileceğinden bahetmektedir.
Eğer Eski saray o zaman içinde açık olsa mutlaka Sultan Kasr’da değilde Saray-ı Atik’te kalırdı.

Saray-ı Atik ile ilgili Evliya Çelebi Seyahatnamesinden başka Osmanlı ve yabancı kaynaklarda hiç bir bilgiye rastlanmadığı gibi Saray-ı Atik’in ne olduğuna dair de en ufak bir bilgi bulunmamaktadır.

Saray-ı Atik’in arsası bir süre sonra zengin bir kişi olan Sıdıka Hanıma geçmiş o da bir askeri okulun inşaası için arsayı bağışlamıştır. Günümüzde burada bir askeri kışla bulunmaktadır.

Fatih’in Saray-ı Atik’te doğumu

I. Murad döneminde yapılan Edirne Saray-ı Atik, daha sonraları Yıldırım Beyazıd ve fetret devri ve II. Murat ve Mehmed Çelebi dönemlerinde genişleterek büyük bir alana yayılmıştı. Sultan Selim camisinden başlayarak II. Murat camisi ve Mevlevihanesine kadar genişleyen bu Sarayda II. Mehmed doğdu.

Tacüttevarih (cilt I. s. 344’de) 833 Recebin 7’si Cumartesi günü BAĞ-İ MURAD’TA GÜL-Ü MUHAMMEDİ açıldığını yazar. NEŞRİ Tarihi de olayı aynı tarihlerde olduğunu söyler. Böylece Fatih Sultan Mehmed 1432 yılının 29 Mart’ında doğumu Saray-ı Atik’te gerçekleşir. Fatih Sultan Mehmed’e II. Murat babasının adını verir ve Fatih Sultan Mehmed tarihimize II. Mehmed olarak geçer.