Biz sana doyamadık Ulu Gazi…

Türk milletinin yüce lideri Mustafa Kemal Atatürk, hayatı boyunca Edirne'ye üç kez ziyarette bulunmuş, Edirne halkı her gelişinde O'nu bağrına basmıştır.

309
Görüntülenme
"Safageldin Ulu Gazi"

Atatürk’ün Edirne’ye ilk gelişi

Mustafa Kemal’in resmi anlamda Edirne’ye ilk gelişinde, rütbesi binbaşıdır. İtalyanların 29 Eylül 1911’de Trablusgarp’a saldırmaları üzerine, Osmanlı yönetiminin görevlendirmesini beklemeden, gönüllü olarak o yöreye giden ve o toprakları “Osmanlılarındır! Vermeyiz” inancıyla savunan az sayıdaki subay arasında Mustafa Kemal de vardır.

Çok zor ve ağır savaş koşulları altında, amaçlarına ulaşma uğraşı içindeyken patlayan Balkan Savaşı’nın Edirne’yi de yuttuğunu ve düşman ordularının Çatalca’ya yöneldiklerini duyduklarında, tüm subaylar İstanbul’a döner.

Bu arada Mustafa Kemal, Viyana’da bir göz tedavisi görür ve Bolayır Kolordusu Hareket Şube Başkanı olarak görevlendirilir. Edirne’de de 15. Kolordu bulunmaktadır ve merkezi Dimetoka’dır. Mustafa Kemal, Bolayır Kolordusu ile Doğu Trakya ve Edirne’ye yönelenler ve 21 Temmuz 1913’te Edirne’nin geri alındığı gün şehre girenler arasındadır. Mustafa Kemal Edirne’de Kaleiçi’nde, bugünkü adıyla İnönü Caddesi üzerinde, İstiklal Okulu yakınındaki Sarı Pansiyon’da 20 gün kadar kalmış, 10 Ağustos 1913’te Edirne’den ayrılmıştır.

Atatürk’ün Edirne’ye ikinci gelişi

Çanakkale Zaferi’nin kazanılması, İngiliz ve Fransız donanmasının Çanakkale Boğazı’nı geçemeyeceğinin anlaşılması üzerine, askeri ve siyasi anlamda yeni bir durum oluşmuştu. Bu yeni durumun ortaya çıkardığı yeni koşullar ışığında Gelibolu’da yoğunluk kazanmış savaş artığı birlikler yeni bir yapılanma amacıyla merkez Edirne olmak üzere Trakya içlerine çekilmiştir.

“Yıl 1916… Ve Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal Edirne’de”

Çanakkale’de kazandığı zafer üzerine üç terfi birden alan Albay Mustafa Kemal, Kolordu merkezi olan Edirne’ye 16. Kolordu Komutanı olarak gelmiştir. Osmanlı Tarihinde bir komutana gösterilmeyen olağanüstü bir tezahüratla karşılanmış, adeta yer yerinden oynamıştır.

Gazi Mustafa Kemal, 25 Aralık 1916 günü büyük bir törenle doğu cephesine uğurlanır.

Atatürk son defa Edirne’de…

Atatürk, 21 Aralık 1930 tarihinde Edirne’ye üçüncü ve son gelişinde Selimiye Camii’ni ziyaret etmiştir.

Atatürk’ün Selimiye Camii ziyaretinden, 1930 (Natali Avazyan Arşivi)

Osene, 26 Temmuz günü, Edirne’yi altüst eden kasırgada Selimiye Camii’nin yanı sıra birçok cami hasar görmüş, çoğunun da minaresi yıkılmıştır. Atatürk Selimiye Camii’nde minberle avize arasında durur ve etrafındakilere “Beyler, hiçbir dine bağlı olmayan kalp istirahattan mahrumdur” diyerek söze başlar, “Bakınız; ecdadımız İstanbul’un fethinden tam 125 sene sonra, bu şaheser camiyi İstanbul’da değil de Edirne’de yaptırmış; böylece Edirne’ye mührünü basmış, tapulaşmıştır. Dâhi Mimar Sinan, sanat ve din aşkıyla bu eseri bina etmiştir” der ve mihrapla avize arasında durur. Avize üstünde olan yarım kubbedeki yazıyı okuduktan sonra müftüye “Hocam, bu ayet, tövbe süresinin 18. ayeti değil mi?” der. Müftüden “Evet Paşa Hazretleri” cevabını aldıktan sonra tekrar müftüye döner ve “Bana bu ayetin manasını söyleyebilir misiniz?” diye sorar. Müftü efendi “Bildiğim kadarıyla bu ayette Allah’ın mescitlerini, camilerini yapan ve imar edenler, Allah’a ve ahret (ahiret) gününe iman edip, namazlarını kılan, zekatlarını veren ve ancak Allah’tan korkanlardır, onlar doğru yoldadır” der. Atatürk “Evet, ben de öyle biliyorum” der.

Atatürk Edirne’de, 1930 (Natali Avazyan Arşivi)

Orada bulunan Bayındırlık ve Vakıflar müdürlerine hitaben, başta Selimiye olmak üzere, Edirne’nin hasar gören bütün camilerinin tamiri için gerekli keşfin yapılarak bilançosunun üç gün içinde kendisine verilmesini ister. Mustafa Kemal Atatürk, 25 Aralık 1930 günü Edirne’den ayrılır. Kısa bir süre sonra ödenekler Edirne’ye gelir ve bu ödeneklerle hasarlı bütün camiler onarılır.

Atatürk, kendi emriyle 1925’te kurulan Edirne Müzesi’ni ziyaret ederken (1930)
Kaynakça: Yöre Dergisi | Sayı: 9, Aralık 2000 | Ayhan Tunca