Ünlü Hekimler

Tabip, kehhal ve cerrah zamanında tıbbiyenin dalları olarak gözümüze çarpmaktadır. O zamandan dahi bir ihtisaslaşma söz konusudur.

48
Görüntülenme

Dârüşşifa’da Hizmet Etmiş Olan Edirneli ya da Edirne’de Yetişmiş Hekim ve Hekimbaşılar

Dârüşşifa inşa edilmeden önce Fatih Sultan Mehmet’in Edirne’de kurdurduğu Yeni Saray’da (ki bu saray da Tunca Nehri kıyısında olup Bayezit Külliyesiyle bitişik denecek derecede birbirlerine yakındır). Hastalar sofası adı altında bir sağlık birimi vardır. Saray hekimleri burada saray mensuplarını tedavi ederlerdi. Bunlar cerrah ve kehhal (Göz doktoru) olarak dönemin uzmanlarından oluşurdu. Genellikle kadroları İstanbul’da olup maaşlarını oradan alırlar ve Edirne’de hizmet görürlerdi.

Sayıları da dönem dönem değişirdi. Başbakanlık ve Topkapı Sarayı arşivlerindeki 1520 (H. 920),1692 (H.1103) yıllarına ait maaş defterlerinde İstanbul’dan maaş alıp Edirne’de çalışan sağlık personelinin listeleri mevcuttur.

Mesela: 1607(H.1016) yılı şevval, zilkade, zilhicce (ocak, şubat, mart) aylarında Edirne’de çalışıp İstanbul’dan maaş alan şu personel bulunmaktadır.

1- İbrahim Abdullah,
2- Pervane Abdullah,
3- İbrahim Şagirt (çırak, asistan),
4- İbrahim: Ser kehhal,
5- Hasan Abdullah,
6- Ayaş Cerrah,
7- Mehmet Cerrah,
8- Hasan Kehhal.

Bu kadro yalnız Edirne Sarayı’nda değil, Dârüşşifa’da sivil ve asker hastalara bakan ordu hekim kadrosunu da oluşturuyordu. Bunlar arasında hekimlik yaşamlarında başarılar gösterip üne kavuşan Edirneli veya Edirne’de yetişmiş olanlardan en tanınmışları şunlardır:

1- Hekim Şifaî: Edirneli şair hekimlerden olup asıl adı Abdülbaki’dir. Edirne’de yetişmiş, Arabistan ve Ortadoğu’da uzun gezilere çıkmış, 1644 (H.1053) yılında dönüp Sultan II.Bayezit Dârüşşifası’nda başhekim olmuştur. 1665 (H. 1076) yılında ölmüş olup gömüldüğü yer bilinmemektedir.

2- Nasuhî: Edirneli olup XVI.yüzyılın ilk yarısında yetişmiş şair bir hekimdir.

3- Atâi: Sultan II.Selim Dönemi’nin Edirne’de yetişmiş şair bir hekimidir, Sultan II.Bayezit Dârüşşifası’nda ikinci tabip iken vefat etmiştir.

4- Hekim Ahi Çelebi: Asıl adı Mahmut ibni Kemal’dir. Fatih, Bayezid, Yavuz ve Kanuni Dönemlerinde hekimlik ve hekimbaşılık yapmış ünlü bir tabiptir. Böbrek ve mesane taşları üzerinde 10 bölümlük (Risalet-ü Hasat-ul kula vel mesane) adlı Türkçe tıp kitabı ünlüdür. Önce Edirne Sultan II. Bayezit, daha sonra da İstanbul Fatih Dârüşşifa’larında başhekim, daha sonraları da birkaç kere saray başhekimi olmuştur. Edirne’de Eski Cami yanında hamam, medrese, mektep ve dükkânlar da yaptırmış olan Ahi Çelebi, Hicaz’a gitmiş ve dönüşünde 90 yaşında Mısır’da ölünce İmam Şafii Türbesi yanına gömülmüştür.

5- Hekim Destâri: Sarıkçı İbrahim adında bir cerrahın oğludur. Sultan II.Bayezit Dârüşşifası’nda baştabip iken 1624 (H.1023) yılında ölmüştür.

6- Sinan Efendi: Edirne Dârüşşifası’nda baştabip olduktan sonra İstanbul Fatih Dârüşşifası’na nakledilmiştir. Yavuz’la Trabzon’da bulunmuş, Kanuni Dönemi’nde saray baştabibi iken ölmüştür.

7- Süleyman Efendi: Sultan II. Bayezid Dârüşşifası’nda 30 akçe ile tabip iken 1578 (H.986) yılında Fatih Dârüşşifası’na atanmıştır.

8- Haydar Efendi: Haseki Sultan Hastanesi’nde günlük 25 akçe ile birinci tabip iken 1578 (H.986) tarihinde Süleyman Efendi yerine 30 akçe ile Edirne’ye atanmıştır.

9- Ahmet bin Hacı Hüseyin: (Kahvecizade) Edirnelidir. Bir süre Sultan II.Bayezid Dârüşşifası’nda baştabip olarak bulunmuştur. Tıbbi deneyleri içeren beş bölüm üzerinde düzenlenmiş “Ceridet-ül Etibba” ve “Feridet-ül Etlibba” adlı Türkçe eseri vardır.

10- Fâni Attan: Edirneli şair bir tabiptir. Sultan IV. Murat Dönemi’nde yaşamıştır.

11- Mehmet bin Ahmet bin İbrahim: Edirnelidir. “Kamus-ul Etibba” adlı eseri vardır. 1680 (H.1088) yıllarında yaşamıştır.

12- Lâri Abdülhamit Çelebi: Fatih Sultan Mehmet ve II. Bayezit’in özel tabipliğini yapmıştır. Aslı Horasanlıdır. Güçlü bir hekimdir. Edirne’de eski İstanbul yolu üzerinde adına bir cami vardır. Edirne’de hekimlik de etmiştir, ölüm tarihi olarak Şekaik’de 1485 (H.890) gösteriliyor. Mezarının, caminin kıblesinde olduğu bildiriliyorsa da herhangi bir ize rastlanmamıştır.

13- Cerrah Safari: Kanuni Dönemi’nin şair tabiplerinden olup Edirnelidir. Döneminin tanınmış cerrahlarındandır.

14- Hekim Hasan bin Kasım: II. Bayezid Dârüşşifası’nın ilk hekimlerindendir. 1492 (H.898) yılında birinci hekim olduğu yazılmaktadır.

15- Hekim Hüseyin Çelebi: 1680 (H.1091) yılında hassa hekimlerinden olan Bayezid Dârüşşifası tabibi Hüseyin Çelebiye günde 40 akçe verilmiştir.

Hekimlerin atanma ve başka göreve verilme işlerini saray hekimbaşıları yürütürlerdi. Bu işler için gerekli öneri hekimbaşılar tarafından sadrazama yazılı olarak yapılırdı.

Örnek bir belgenin günümüz yazı ve diline çevirisi şöyle:
“Hekimbaşı mektup gönderüp halen has bahçede hekimlik görevi yapan tabiplerden Bayezid’in işleri çok ve kendisi yaşlıdır diye Edirne’de Sultan Bayezid Dârüşşifası’nda günlük 30 akçe ile tabibi evvel (Birinci tabip) olup Edirne Dârüşşifası’nda tabip olan Ramazan’ın günlük 30 akçe ile olması uygun görüldü diye bildirip defterdar efendiye arz edilmesini istemiştir. 6 Recep 968 (M: 1560)”