Edirne Sinagogları

Edirne'de yaşamış nice medeniyetler, inançları doğrutulsunda çeşitli eserler inşa etmişlerdir. Özellikle Osmanlı döneminde Edirne'de yaşayan yahudi cemaatinin çokluğunu, yaptırılan ancak günümüze kadar ulaşamayan 14 adet sinagogla ve bunun yanında yapılan Büyük Sinagog'la görmekteyiz.

16
Görüntülenme

Edirne’de Ağustos 1905 büyük yangında (Harik-i Kebir) bir gecede tamamen yok olan 13 Sinagogun yerine daha önce Mayor ve Polya havralarının bulunduğu mahallede 6 Ocak 1906 (H.1325) fermanıyla inşaatına izin verilen Büyük Sinagog, Fransız mimar France Depre tarafından Viyana Sinagogu örnek alınarak inşa edilmiş ve Kal Kadoş ha Gadol (Kutsal Büyük Havra) adıyla 1907’de ibadete açılmıştır.

Edirne’de artık eskisi kadar Musevi cemaat yaşamadığından, Kaleiçi Dilaver Bey mahallesinde bulunan ve yıllar içinde büyük bir bölümü tahrip olan sinagogun restorasyonu 2010’da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından başlatıldı ve 26 Mart 2015 tarihinde tamamlanarak ibadete açıldı.

Büyük yangında yok olan sinagoglar

1905 yılındaki yangından önce her musevi cemaatinin ayrı sinagogları mevcuttu. Günümüzde Kaleiçi semti ve Tahtakale civarında yoğunlaşan bu sinagoglar, yangın nedeniyle tamamen yok oldu. Bu sinagogların 20. yüzyıl başlarındaki konumları ve sinagogları yaptıran cemmatler şöyle sıralanabilir:

Papalık kontroluna girmesinden sonra 1537’de İtalya Apulya’dan kovulanlardan Edirne’ye yerleşenler Tahtakale’de Hahambaşı sokağında Apulya cemaatı Sinagogu‘nu inşa etmişlerdi. Yeri Tahtakale Hahambaşı sokağı No:23’te idi.

İspanya Katalonya bölgesinden sürgün edilen musevilerin kurduğu Toledo cemaati Sinagogu. Yeri Tahtakale civarında, Havra sokak No:10’da idi.

İtalya Sicilya’dan göç eden yahudilerin kurduğu Sicilya Cemaati Sinagogu. Yeri Tahtakale Havra Sokağı’nda No:2’de idi.

İspanya Katalonya bölgesinden sürgün edilen musevilerin kurduğu Katalonya cemaati Sinagogu. Yeri Tahtakale Hahambaşı Sokağı’nda No:13’te idi.

İspanya Sevilla bölgesinden sürgün edilen musevilerin kurduğu Sevil cemaati Sinagogu. Yeri Tahtakale Uzun Haçador Sokağı No:9’da idi.

İtalya’dan Edirne’ye göç eden yahudilerin inşa ettirdiği İtalyan Cemaati Sinagogu. Yeri Tahtakale Sinomaçi Sokağı’nda, No:18’de idi.

Osmanlı’dan önce Edirne’de yaşayan ve sonra Yunanistan ve İstanbul’da göç eden Romanyot yahudilerinin kurduğu İstanbul Cemaati Sinagogu. Yeri Tahtakale Havra Sokağı’nda, No:8’de idi.

Portekiz’den zorla göç ettirilen ve Edirne’ye yerleşen yahudi cemaatinin kurduğu Küçük Portekiz Sinagogu. Yeri Tahtakale Hahambaşı Sokağı’nda, No:39’da idi.

Portekiz’den zorla göç ettirilen ve Edirne’ye yerleşen yahudi cemaatinin kurduğu Büyük Portekiz Sinagogu. Yeri Tahtakale Havra Sokağı’nda, No:5’te idi.

İspanya Aragon yöresinden göç eden yahudilerin inşa ettiği Aragon Cemaati Sinagogu. Yeri Tahtakale Havra Sokağı’nda, No:20’de idi.

“Kovulma” anlamına gelen Geruş adında bir havra Tahtakalede Havra Sokağı’nda İspanya’dan göç eden cemaat tarafından kurulmuştur (Aynı isimde bir havra Bursa’da mevcudiyetini korumaktadır). Yeri Tahtakale Havra Sokağı’nda, No:1’de idi.

1470’de Fransisken Papazların etkisiyle X.Ludvig. tarafından Bavyera (Almanya)’dan sürülen Eşkinaz Yahudi cemaati Alaman Cemaati Sinagogu‘nu inşa etmişlerdi.
Yeri Tahtakale Zindan Sokağı, No:1’de idi.

Tahtakalede Tahtakale sokağında Budin cemaatı havrası, 1376 yılında I. Louis tarafından Macaristan’dan kovulan Yahudilerin, Osmanlı topraklarında yerleştikleri bölgelerden biri de Edirne’dir. 20 yüzyıl başlarına kadar Macar anlamın gelen “Magyar” soyadına Edirne’de yaşayan Yahudiler arasında rastlanmaktaydı. Budin Cemaati Edirne’de Budin Sinagogu‘nu inşa etmişti. Yeri Tahtakale Sokağı’nda, No:20’de idi.

İspanya Mayorka’dan sürülen Yahudiler’in bir kısmı Edirne’ye yerleşmiş ve Mayor Cemaati Sinagogu‘nu inşa etmişlerdi. Yeri Tahtakale Hahambaşı sokağında No:29’da idi.