Selimiye’de Dış Yapı ve Özellikleri

Edirne'nin ve Osmanlı Devleti'nin simgesi olan cami, kentin merkezinde, eskiden Yıldırım Bayezid'in bir sarayının bulunduğu bilinen Sarıbayır ve Kavak Meydanı denilen yerde inşa edilmiştir.

39
Görüntülenme

Sinan Selimiye’de, dış yapı biçimine iç mekân tasarımı kadar ağırlık vermiştir. Selimiye’nin dış avlusu camiyi üç tarafından çevirir. Bu avlular kıble tarafında iki medreseyle sınırlıdır. Bu küçük medreseler girişlerine göre asimetrik planlanmışlardır. Dershaneleri caminin arkasındaki küçük avluya bakar. Sinan’ın birçok medresesinde olduğu gibi, avlularının giriş tarafında oda yoktur. Bu avlular birer bahçe olarak tasarlanmıştır.

Dış yapı biçiminin temel sorunu her zaman kubbeden alt yapıya geçişin düzgünlüğü üzerine kuruludur. Sinan bu sorunu, yatay kütleleri birbirine bağlayan düşey yapılarla çözmüştür. Bu düşey yapılar, aynı zamanda dinamik bir kütle tasarımının da araçlarıdır.

Altyapının üç katlı birinci kademesinde, yapının dört tarafı, değişik revak kompozisyonlarıyla çevrilidir. Yan cephede bu revaklar ve onların üzerindeki iki katlı pencere düzeni, iki minarenin kaidelerini birbirine bağlayan bir korkulukla biter. Bunun üzerinde, geriye çekilmiş katta, iç mekânın kübik alt sınırının kemerleri ve onların içindeki perde duvarlar vardır. Bunun üzerinde sekizgen çardağın kemerlerini kapayan dolgu duvarları yeniden geriye çekilerek kubbeye geçiş hazırlanmıştır. Çardağı destekleyen payandalar da bu harekete uyacak şekilde yukarıya doğru uzanır ve çok eğik bir yüzeyle sonlanır. Bunun üzerindeki üçüncü katta ise, sekizgen çardağın kemerlerini dışarıya yansıtan pencere-yarım kubbe alternasyonu gelmektedir. Bu hareketler yapının tektonik kurgusunu kubbe altına kadar getirirler. Bu piramidal yapı, payanda kuleleriyle daha da yükselerek kubbe kasnağını kucaklar.

Kubbe çevresinde, statik amaçlarla yapılmış hissi veren kubbeli payanda kulelerinin içleri boştur. Görsel amaçlarla tasarlanmışlar ve kubbenin alışılmış yalınlığını dinamik bir profile dönüştürmüşlerdir. Böylece kubbenin altındaki düzeylerde, kemerlerle yarım kubbelerin alternasyonunun ritmine yapının genel plastiğinde etkili olan ikinci ritim eklenmiştir.

Değişik boyut ve biçimdeki öğelerin düzenlenişi daha küçük mimari ayrıntılarda, süvelerde, silmelerde de vardır. Yapı cephelerinde farklı öğelerin yarattığı dinamizme ve gerilime karşın, caminin tümel etkisi olağanüstü bir dengeyi ifade eder. Yapının ayrıntıları, silmelerin, kornişlerin sürekliliği, daha eski tarihli örneklere göre Selimiye’de daha fazladır.
Altyapı küpü, galerilere ve galerilerin üstündeki büyük kemerlere karşılık gelen iki basamak oluşturmaktadır. Böyle bir kütle tasarımında pencereler alışılan kurgulara girmezler. Selimiye’nin cephe ve pencere düzenleri de ona göre tasarlanmıştır.